Lạm phát và sức mua Hoa Kỳ
Hai câu hỏi khác nhau, và công cụ giữ chúng riêng: quy đổi theo hai số đọc CPI là phép đo chính xác cho đúng hai thời điểm đó, còn quy đổi theo một tỷ lệ giả định là một phép dự báo. CPI là mức giá bình quân của một giỏ hàng hóa và dịch vụ, nên nó không nói gì về mức tăng giá của một căn nhà, một mã cổ phiếu hay một khoản học phí riêng lẻ.
Công cụ này mô phỏng quy định về thuế và hưu trí của Hoa Kỳ. Kết quả không áp dụng cho người dùng tại Việt Nam và không phản ánh pháp luật thuế, bảo hiểm xã hội hay hưu trí của Việt Nam. Công cụ được cung cấp để tham khảo và đối chiếu.
Lạm phát tích lũy và sức mua đã mất không phải cùng một con số, và con số thứ hai luôn nhỏ hơn: giá tăng gấp đôi là lạm phát 100% nhưng sức mua chỉ mất 50%. Sức mua đã mất không bao giờ đạt 100% dù lạm phát cao đến đâu, vì tiền luôn còn một phần giá trị.
Cụ thể: hai con số trên cùng một mức giá
Giá tăng gấp đôi là lạm phát 100%, nhưng 1 USD giờ mua được nửa số hàng chứ không phải không mua được gì — nên sức mua mất 50%. Giá tăng gấp ba là lạm phát 200% và sức mua mất 66,67%. Công cụ hiển thị cả hai dòng riêng biệt để bạn không đọc dòng này thành dòng kia: dòng đầu nói giá đã tăng bao nhiêu, dòng sau nói tiền của bạn còn mua được bao nhiêu.
Kết quả tự cập nhật ngay khi bạn thay đổi số — nút này chỉ đưa bạn tới kết quả.
Kết quả quy đổi
Hai số đọc là của bạn: tra tại Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ (bls.gov, chuỗi CPI-U) và dùng cùng một loại cho cả hai — hoặc cùng là bình quân năm, hoặc cùng là số theo tháng.
Sức mua
Vì sao công cụ không kèm sẵn bảng CPI
Một số CPI bị chép sai sẽ cho ra kết quả sai mà người đọc không có cách nào phát hiện — vì chính việc không biết con số đó mới là lý do họ dùng công cụ. Chuỗi CPI cũng được điều chỉnh và đổi gốc theo thời gian, nên một bảng kèm sẵn sẽ cũ đi một cách vô hình. Khi bạn tự nhập hai số đọc, kết quả chính xác cho đúng hai thời điểm đó và chính xác mãi về sau.
Cách tính
Ở chế độ CPI, số tiền quy đổi bằng số tiền ban đầu nhân tỷ lệ CPI cuối trên CPI đầu. Đây đúng là phép tính mà Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ dùng, và nó chính xác cho hai thời điểm bạn nhập.
Tỷ lệ bình quân mỗi năm được suy ra từ hai số đọc và khoảng cách năm, chứ không phải một con số bạn nhập. Bộ kiểm thử ghép ngược lại: lấy tỷ lệ bình quân đó nhân dồn qua đúng số năm phải cho ra chính xác tỷ lệ CPI ban đầu, tới 12 chữ số thập phân.
Ở chế độ tỷ lệ, số tiền được nhân dồn theo (1 + tỷ lệ) lũy thừa số năm. Đây là dự báo, và trang nói rõ như vậy — nó phản ánh tỷ lệ bạn chọn, không phản ánh một dữ liệu nào.
Sức mua của 1 USD là nghịch đảo của mức tăng giá. Nếu giá tăng 85,83% thì 1 USD ban đầu chỉ còn mua được 0,5381 phần hàng hóa so với trước, tức sức mua mất 46,19%.
Thời gian để sức mua giảm một nửa tính bằng logarit: ln2 chia ln(1 + tỷ lệ). Bộ kiểm thử không kiểm công thức mà kiểm định nghĩa — đưa đúng số năm đó trở lại công cụ thì sức mua phải bằng chính xác 0,5.
Không có chỗ nào làm tròn trung gian. Câu hỏi về sức mua là một tỷ lệ, và làm tròn một tỷ lệ ở giữa là cách một phép quy đổi 40 năm lệch đi vài đô la.
Câu hỏi thường gặp
Nguồn
Công cụ không kèm sẵn chuỗi CPI nào — bạn tự tra hai số đọc — nên hai trang dưới đây là nơi tra, và cũng là căn cứ cho điều trang này nói về bản chất của CPI: nó là mức giá bình quân của một giỏ hàng hóa, không phải giá của một món. Danh sách chỉ gồm nguồn cho hai điều đó, không phải toàn bộ tài liệu về chỉ số giá tiêu dùng Hoa Kỳ.
- Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ (BLS) — Chỉ số giá tiêu dùngNơi tra hai số đọc CPI-U mà công cụ yêu cầu, kèm dữ liệu lịch sử. Cũng là nơi đặt định nghĩa trang này dựa vào: CPI là “a measure of the average change over time in the prices paid by urban consumers for a market basket of consumer goods and services”.
- BLS — Hỏi đáp về CPI: giỏ hàng gồm những gìCăn cứ cho phần phân biệt giỏ hàng với giá một món: BLS phân chi tiêu thành hơn 200 nhóm, gộp thành tám nhóm lớn trong đó nhà ở là một nhóm, và nói rõ “The CPI does not necessarily measure your own experience with price change” vì giỏ được xây trên hộ gia đình bình quân chứ không phải một cá nhân cụ thể.
Công cụ này chỉ mang tính minh họa: kết quả phụ thuộc vào những con số bạn nhập và cả các giả định được ghi trên trang này. Mỗi công cụ có phạm vi riêng — lãi suất, thuế, phí và lạm phát được tính hay không tính là điều nêu ngay tại phần giả định và giới hạn của trang, nên hãy đọc phần đó trước khi dùng con số vào việc gì. Kết quả không phải cam kết lợi nhuận và không phải lời khuyên đầu tư. Vui lòng cân nhắc kỹ hoặc tham khảo chuyên gia trước khi ra quyết định tài chính.